AKTA KAPITUŁ OBCYCH

     Po nowym określeniu granic diecezji na ziemiach polskich po rozbiorach i Kongresie Wiedeńskim, ustalonym bullą Ex imposita Nobis z 1818 r., w granicach diecezji znalazły się kapituły kolegiackie – zresztą, z wyjątkiem kapituły kolegiackiej kaliskiej, zniesione w 1819 r. Znalazły się też szczątkowe akta innych kapituł. Niektóre z tych akt wymienione są przy dokumentacji archidiecezji gnieżnieńskiej.
    Zespół ten obejmuje:

        1. Akta kapituły kolegiackiej w Choczu. Ta kolegiata, prywatnej fundacji Lipskich, po zmianach w 1818 r. znalazła się w diecezji kujawsko-kaliskiej i została zniesiona przez zarządzenie wykonawcy bulli „Ex imposita nobis” w 1819 r.
        2. Akta Kolegiaty Kaliskiej.
Kolegiata kaliska pozostała jedyną, której – na nowym terytorium diecezji, nazwanej diecezją kaliską, a niebawem kujawsko-kaliską – nie zniesiono w 1819 r. Z tego też powodu jej akta znalazły się w Archiwum Diecezjalnym we Włocławku, tworząc osobny zespół. Czekają one na dokładne opracowanie, a najlepiej, aby zainteresował się nią ktoś, kto opracuje pełną monografię tej starej i zasłużonej kapituły. Zachowano układ akt od dawna ustalony, a to ze względu na to, że niektórzy już korzystali z tych akt i stosowali kolejność i sygnatury już ustalone.
        3. Akta Kapituły Kolegiackiej Krzelowskiej.
Nie jest wiadomo, kiedy i jaką drogą znalazł się we Włocławku jeden niewielki poszyt akt związanych z kolegiatą kurzelowską.
        4. Akta Kapituły Kolegiackiej w Łasku.
Łask, dawniej należący do archidiecezji gnieźnieńskiej, w latach 1818-1925 leżał w granicach diecezji kujawsko-kaliskiej i pewnie dlatego ta jedyna księga znalazła się w naszym Archiwum. Przez długi czas była w zbiorach księdza S. Librowskiego i dopiero w 2003 r. włączona do akt kapituł kolegiackich znajdujących się w Archiwum Diecezjalnym we Włocławku.
        5. Akta Kapituły Kolegiackiej w Łęczycy.
Trudno powiedzieć, jaką drogą znalazł się w Archiwum Diecezjalnym jeden tom – i to znacznie uszkodzony – akt kapituły kolegiackiej w Łęczycy.
        6. Akta Kolegiaty Sieradzkiej.
Jedną z mniej znaczących kapituł w archidiecezji gnieźnieńskiej była kapituła kolegiacka w Sieradzu2. Zniesiono ją także w 1819 r. Z akt przez nią wytworzonych w Archiwum Diecezjalnym znajduje się tylko jedna księga.
        7. Akta Kolegiaty Uniejowskiej.
Jedna ze starszych kapituł kolegiackich w historycznej archidiecezji gnieźnieńskiej2. Niestety, podzieliła ona los większości polskich kapituł kolegiackich i została zniesiona w 1819 r. Jej akta, ale tylko w niewielkiej części, znalazły się we Włocławku, bo i Uniejów znalazł się po 1818 r. w diecezji kujawsko-kaliskiej.
        8. Akta kapituły Kolegiackiej w Wolborzu.
Wprawdzie Wolbórz był od samych początków diecezji włocławskiej bardzo związany z diecezją włocławską jako miejsce rezydencji jej biskupów i ośrodek poważnego klucza dóbr stołowych biskupstwa, to jednak dopiero dosłownie w ostatnich latach Polski Niepodległej – w 1764 r. – dekanat wolborski został włączony administracyjnie do diecezji, ówcześnie najczęściej zwanej kujawsko-pomorską. Wcześniej jednak, bo w 1544 r. została tam erygowana przez arcybiskupa Piotra Gamrata kapituła kolegiacka, co potwierdziła w dwa lata później Stolica Apostolska. Nie stało się to bez wątpienia bez udziału biskupów włocławskich. We Włocławku jednak są tylko szczątkowe akta tej kapituły.
        9. Akta Kapituły Żmudzkiej.
Najprawdopodobniejsze wytłumaczenie, jaką drogą akta te mogły przywędrować do Włocławka, jest takie, że to biskup Aleksander Bereśniewicz, który ze Żmudzi przybył do Włocławka, zabrał je ze sobą. Jednak powodów, dla których księgę tę zabrał, trudno dociec. Możliwe jest także, że trafiła innymi drogami. Ponieważ trudno byłoby szukać jej właściciela, zostaje w zbiorach naszego Archiwum. Znajdowała się w materiałach po księdzu S. Librowskim i w wykazie nosiła numer 21.


1 Jej dzieje zostały omówione w pracy: W. K u j a w s k i, Kościelne dzieje Sieradza, Włocławek 1998.
2 Dzieje tej kapituły zostały opracowane w artykule: W. K u j a w s k i, Rola instytucji kościelnych w życiu miasta, w: Uniejów. Dzieje miasta, Łódź-Uniejów 1995, s. 373-421.