DOKUMENTY SAMOISTNE

    Najstarszym dokumentem, jaki znajdował się niegdyś w archiwum, była bulla papieża Eugeniusza III z 1148 r., wydana dla biskupa włocławskiego Wernera. Zawierała ona potwierdzenie Stolicy Apostolskiej wszystkich posunięć legata papieskiego Idziego z Tuskulum, który w 1123 r. uczynił Włocławek stolicą biskupstwa na Kujawach, przenosząc tu właściwie diecezję z Kruszwicy. Ten cenny dla diecezji i archiwum dokument, wypożyczony z Włocławka celem jego wydania drukiem, już do diecezji nie wrócił i znajduje się obecnie w Bibliotece Czartoryskich w Krakowie. W różnych okolicznościach dziejowych wiele z dokumentów pergaminowych i papierowych odeszło z archiwum.
    Wszystkich dokumentów samoistnych, pergaminowych i papierowych, z okresu od 1232 r. z którego pochodzi najstarszy dokument, do 1978 r., znalazło się w Archiwum Diecezjalnym we Włocławku 3374. Do tego dochodzi znaczna ilość dokumentów, które jako inserty znalazły się we wspomnianych wyżej dokumentach. Ponadto bardzo wiele dokumentów rozsianych jest w bardzo wielu księgach, nie wyłączając nawet ksiąg metryk. Faktycznie więc tych najbardziej wartościowych źródeł w Archiwum Diecezjalnym we Włocławku jest znacznie więcej. Wydobycie ich i opracowanie, możliwe do przeprowadzenia, ale wymagające wiele czasu, czeka na swojego badacza.
    Dokumenty samoistne posiadają opracowany inwentarz realny1 , opracowany przez ks. Stanisława Librowskiego, obejmujący wszystkie dokumenty. Podano przy tym opis zewnętrzny dokumentu oraz jego krótki regest2 . Wielu kwerendzistom te wiadomości wystarczają i nie ma potrzeby uciekania się do samego oryginału. Dokumenty te, które zabezpieczone zostały osobnymi kopertami, zostały ułożone, zgodnie z nadaną im przy opracowywaniu katalogu sygnaturą, w specjalnych boksach. Posiadają one nadany numer bieżący, stąd ich dotychczasowa sygnatura wygląda następująco: Dok. nr... Po zapoznaniu się więc z katalogiem dokumentów, kwerendzista prosi jedynie o dokument odpowiedniego numeru.
    Pomocą archiwalną przy korzystaniu z dokumentów są wspomniane wyżej katalogi. Na przyszłość należałoby postulować, aby zebrać nie tylko dokumenty samoistne, czy z kopiariuszy, ale także wszystkie inne, co dałoby obraz całkowitej produkcji aktowej diecezji oraz tego, co do niej z innych urzędów przybywało. Jest to jednak praca nawet nie na jedno pokolenie.
    Katalogi dokumentów samoistnych obejmują następujące lata i numery dokumentów: Tom 1 obejmuje lata 1232-1550 i numery od 1 do 5383 ; tom 2: lata 1551-17604 ; tom 3: lata 1416-17705 ; tom 4: lata 1356-17576 ; tom 5: lata 1638-18557 ; tom 6: lata 1856-1974, uzupełnienie z lat 1467-1799, kopie zwykłe z lat 1236-18788 . Cenną pomocą dla badaczy jest sporządzony indeks chronologiczny i alfabetyczny obejmujący miejscowości i osoby9.


     1 Inwentarz realny opracowany został przez ks. S. L i b r o w s k i g o w 6 tomach oraz tom 7 zawierający indeksy. Wydawany we Włocławku w latach 1994-1999.
     2 Niekiedy zdarzają się pewne pomyłki, zwłaszcza przy opisywaniu pieczęci, na co zwrócili uwagę znawcy sfragistyki, którzy korzystali ze zbioru włocławskiego, co jednak nie pomniejsza znaczenia tychże inwentarzy.
     3 S. L i b r o w s k i, Inwentarz realny dokumentów Archiwum Diecezjalnego we Włocławku. Tom 1: lata 1232-1550, Włocławek 1994.
     4 T e n ż e, Inwentarz realny dokumentów Archiwum Diecezjalnego we Włocławku. Tom 2: lata 1551-1760, Włocławek 1995.
     5 T e n ż e, Inwentarz realny dokumentów Archiwum Diecezjalnego we Włocławku. Tom 3: lata 1416-1770, Włocławek 1995. Względy praktyczne spowodowały, że w poszczególnych tomach lata zachodzą na siebie.
     6 T e n ż e, Inwentarz realny dokumentów Archiwum Diecezjalnego we Włocławku. Tom 4: lata 1359-1757, Włocławek 1996.
     7 T e n ż e, Inwentarz realny dokumentów Archiwum Diecezjalnego we Włocławku. Tom 5: lata 1638-1855, Włocławek 1996.
     8 T e n ż e, Inwentarz realny dokumentów Archiwum Diecezjalnego we Włocławku. Tom 6: lata 1856-1974, Włocławek 1997.
     9 T e n ż e, Inwentarz realny dokumentów Archiwum Diecezjalnego we Włocławku. Tom 7: indeksy do tomów 1-6, Włocławek 1999.