AKTA ZAKONÓW

    Akta zakonów (z czasów przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości w 1918 r.), znalazły się we Włocławku po 1818 i po 1864 r., kiedy to kasacie uległo wiele klasztorów. Najpierw wykonawca bulli „Ex imposita nobis”, Franciszek Skarbek Malczewski, pierwszy metropolita warszawski, zniósł niepotrzebnie zbyt wielką liczbę klasztorów, bo rzekomo ich uposażenie było potrzebne dla realizacji postanowień wspomnianego dokumentu papieskiego. Po upadku zaś powstania styczniowego prześladowania carskie poszły w dużym stopniu przeciwko duchowieństwu zakonnemu (w większości popierającemu polski wysiłek zbrojny przeciwko zaborcy), dokonując kasaty zakonów w Królestwie Kongresowym: jedne klasztory zamykając całkowicie, a w niektórych, tzw. etatowych, gromadząc wszystkich zakonników, którzy mieli tam przebywać aż do śmierci. Wiele więc klasztorów z ich zbiorami archiwalnymi i bibliotecznymi pozostało bez opieki. A diecezja kujawsko-kaliska odziedziczyła po archidiecezji gnieźnieńskiej olbrzymie terytorium, gdzie tych rodzin zakonnych było stosunkowo dużo. To, iż tu znalazło się sporo akt zniesionych klasztorów, zapewne uchroniło je przed zniszczeniem. Że te akta rzeczywiście niejednokrotnie znalazły się w nieodpowiednich rękach i były przeznaczone na zniszczenie, świadczy zapisek na jednej z niedawno rewindykowanych do archiwum jasnogórskiego ksiąg paulińskich klasztoru w Wielgomłynach, uczyniony przez księdza Chodyńskiego (zdaje się, że Zenona), że księgi te „odkupił od Żyda, który nabył je na opakowania sprzedawanych towarów”.
    Po 1945 r. niektóre zakony chętnie odebrały z Archiwum Diecezjalnego we Włocławku swoje źródła. Wymagała tego zasada poszanowania całości zespołu archiwalnego. Wiele innych zakonów, chociaż zwracano na to uwagę, pozostały obojętne. Rewindykowano właściwie tylko akta bernardynów, paulinów i reformatów.
    Ponieważ akta zakonne zostały ujęte w zasobie Archiwum Diecezjalnego, stąd są skazane na pozostanie we Włocławku.
    Akta zakonów zamieszczono w tym przedziale czasowym, ponieważ w przeważnej części dotyczą czasów XIX wieku, chociaż niekiedy są wcześniejsze. Aktom nadano układ alfabetyczny idąc nazwami zakonów i takąż kolejną sygnaturę, w nawiasie podając dawną sygnaturę, nadaną często nie wiadomo przez kogo.
    Pamiętać należy, że z czasów diecezji kujawsko-kaliskiej w zasobie Konsystorza Generalnego Kaliskiego (zasób kaliski), jest dział poświęcony zakonom.
    Ponadto w Aktach Kurii Diecezjalnej we Włocławku z okresu międzywojennego także jest dział „Zakony”.