AKTA DZIAŁALNOŚCI BISKUPÓW KUJAWSKO-POMORSKICH

    Akta te obejmują okres diecezji kujawsko-pomorskiej, to jest czas do 1818 r. Z początkowego okresu tej diecezji, także z okresu diecezji kruszwickiej, żadnych dokumentów nie posiadamy. Część dokumentacji tego okresu, zwanego diecezją kujawsko-pomorską, znajduje się wśród dokumentów samoistnych.
    Zasadniczo jednak czasokres tej fazy diecezji włocławskiej, gdy chodzi o nazewnictwo archiwalne, przypada na okres tzw. księgi wpisu 1. Stąd zachowana dokumentacja to księgi należące do zespołu akt biskupów kujawsko-pomorskich, dzielące się na cztery serie:
         1) gospodarcze,
         2) akta działalności biskupów,
         3) wizytacje
         4) księgi konsystorza Generalnego Włocławskiego.
    Na terenie diecezji kujawsko-pomorskiej działały jeszcze w różnych okresach inne urzędy konsystorskie, a mianowicie Konsystorz Generalny Włocławski dla dwóch archidiakonatów kujawskich diecezji, Konsystorz Generalny Gdański dla pomorskiej części diecezji 2 i Konsystorz Foralny w Bydgoszczy, przeniesiony potem do Świecia. Ponadto w latach 1773-1793 urzędował także Konsystorz Generalny w Tczewie, utworzony pod presją rządu pruskiego dla tej części diecezji, która po pierwszym rozbiorze Polski znalazła się w Prusach. Niestety, poza księgami Konsystorza Generalnego Włocławskiego, nie ma w naszym archiwum ksiąg innych konsystorzy 3 .
    Podając kolejny numer księgi w poszczególnych seriach, w nawiasach podaje się często dawną numerację, częściowo opublikowaną przez księdza Stanisława Chodyńskiego w 25 tomie „Monumenta Historica Dioeceseos Wladislaviensis”. Akta działalności biskupów kujawsko-pomorskich stanowią właściwie najważniejszą serię z zespołu zawierającego księgi z najstarszego okresu historii diecezji, bo ukazują działalność samego ordynariusza diecezji. Ponieważ wówczas biskupi często podróżowali i zmieniali swoje rezydencje, dlatego księgi ich działalności były prowadzone na bieżąco tam, gdzie aktualnie przebywał biskup ze swoim dworem, czyli kurią. Sprawy tam załatwiane, osobiście, czy przez towarzyszących mu urzędników, były zapisywane w księdze, która, wraz z sekretarzem, towarzyszyła swemu właścicielowi. Stąd akta działalności biskupów, inaczej zwane „acta actorum”, dostarczają wiadomości tak do działalności, jak i do poznania biskupich podróży. Są to Nie ulega wątpliwości, że na długo przed datą, z której pochodzi pierwszy zapis w zachowanych włocławskich aktach działalności biskupów, księgi takie prowadzono. Może iż to rok 1431, rok ostatniego najazdu Krzyżaków na Włocławek, mógł przynieść zagładę pierwszym księgom biskupim, a także innym. Ogółem jest 66 jednostek. Brakuje jednej księgi, a mianowicie 23(65), ponieważ od dawna jest umieszczona wśród akt Konsystorza Włocławskiego. Nad tymi księgami pracował swego czasu Andrzej Tomczak, pisząc swoją pracę o kancelarii biskupów włocławskich w okresie księgi wpisu 4.


     1 Archiwum Diecezjalne we Włocławku posiada dobre opracowanie poświęcone aktom działalności biskupów kujawsko-pomorskich, gdzie podano zasadnicze wiadomości o kancelariach biskupich tego okresu. Zob.: A. T o m-c z a k, Kancelaria biskupów włocławskich w okresie księgi wpisów (XV-XVIII w.), Toruń 1964.
     2 Dzieje Konsystorza Gdańskiego badał i wykaz oficjałów gdańskich podał: P. C z a p l e w s k i, Wykaz oficjałów gdańskich i pomorskich od 1467 –1824 r., „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu”, t. 19: 1912.
     3 Niektóre z tych ksiąg znajdują się w Archiwum Diecezji Pelplińskiej w Pelplinie.
     4 A. T o m c z a k, Kancelaria biskupów włocławskich w okresie księgi wpisu, Toruń 1964. Tam też są bliższe dane o tych księgach.